Sarı Altın KayısıRize'nin çayı, Giresun'un fındığı gibi, Malatya'nın da kayısısı son derece önemlidir Malatya için. Yapılan araştırmalar, kayısının milattan çok önceleri insanlar tarafından bulunup yetiştirildiğini gösterir. Kaynaklar, Çin'in batısından Türkistan'a kadar uzanan bir alanda, özellikle Tienşan dağlarında yetiştiğini, buradan da Kafkasya üzerinden İpek Yolu ve tacirlerinin eliyle İran ve Anadolu'ya, daha sonra Avrupa ve oradan da Amerika'ya götürüldüğü belirtmekte.
Özellikleri
Malatya kayısısının kemdine has özel bir yapısı vardır. Rengi, tadı ve gıda değeri, diğer bölgelerde yetişen bütün kayısılardan ayrıdır. Bu nedenle Malatya'da kayısıcılığa büyük önem verilmekte, neredeyse Türkiye genelinde yetiştirilen kayısının yüzde 50'si Malatya'da yetiştirilmekte.
Cinsleri
Kayısı meyvesinin rengine, tadına, kurusuna veya sulu olmasına ve görülebilen diğer belirgin özelliklerine göre bir çok cinslere ayrılmıştır.
"Mişmiş" ( Arapça ) kayısının halk arasındaki ilk ismidir. Başlangıçta çekirdeğinin tadına göre "Aşı Mişmiş", Hüdai Mişmiş" diye söylenmiş. Daha sonra "Saru Erik" anlamına gelen "Zerdali" ( Farsça ) denilmiş. Başlıca çeşitleriyse şunlar : Hacıhaliloğlu, Çöloğlu, Hasanbey, Soğancı, Karaaşı.
Yararları
Kayısının karaciğere iyi geldiği bilinmekte. Demir karaciğerde depolanması bakımından kayısıda bulunan protein ve demirin karaciğer üzerinde olumlu etkileri olabileceği söylenmekte.
Kayısının yapısındaki fosfor ve kalsiyum, kemik ve dişetleri için oldukça önemli.
Kayısının kalbe de iyi geldiği söyleniyor. Kalbin ihtiyacı olan potasyum, kayısıda oldukça yüksek bir oranda mevcut.
İçerdiği vitaminler
A, B1 ve B2, C vitaminleri.
Kayısıdan üretilen ürünler
Taze meyve olarak.
Kayısı kurusu ( hoşaflık, reçellik.)
Kayısı pestili.
Kayısı lokumu. ( Kayısı, fındık, ceviz, üzüm, pekmez.)
Kayısı ezmesi. ( Kayısı, bal, fındık, şeker, ceviz.)
Kayısı kreması. ( Şeker, vanilya, süttozu, kayısı gün kurusu.)
Kayısı aroması.
Kayısı brendy. (Yüzde 45 alkollü)
Kayısı çekirdeği
Kayısı çekirdeği değişik şekillerde değerlendirilir. Tatlı çekirdeğin yüzde 25'i badem, yüzde 75'i kabuk; buna karşın acı çekirdeğin yüzde 20'si badem, yüzde 80'i kabuktur. Tatlı çekirdeğin içi çerez olarak, acı çekirdeğin içi ilaç ve kozmetik sanayinde kullanılırken; kayısı çekirdek kabuğu da öğütülerek, geniş metal yüzeylerin boyalarının çıkarılmasında kullanılmaktadır.
Malatya kayısısının kemdine has özel bir yapısı vardır. Rengi, tadı ve gıda değeri, diğer bölgelerde yetişen bütün kayısılardan ayrıdır. Bu nedenle Malatya'da kayısıcılığa büyük önem verilmekte, neredeyse Türkiye genelinde yetiştirilen kayısının yüzde 50'si Malatya'da yetiştirilmekte.
Cinsleri
Kayısı meyvesinin rengine, tadına, kurusuna veya sulu olmasına ve görülebilen diğer belirgin özelliklerine göre bir çok cinslere ayrılmıştır.
"Mişmiş" ( Arapça ) kayısının halk arasındaki ilk ismidir. Başlangıçta çekirdeğinin tadına göre "Aşı Mişmiş", Hüdai Mişmiş" diye söylenmiş. Daha sonra "Saru Erik" anlamına gelen "Zerdali" ( Farsça ) denilmiş. Başlıca çeşitleriyse şunlar : Hacıhaliloğlu, Çöloğlu, Hasanbey, Soğancı, Karaaşı.
YararlarıKayısının karaciğere iyi geldiği bilinmekte. Demir karaciğerde depolanması bakımından kayısıda bulunan protein ve demirin karaciğer üzerinde olumlu etkileri olabileceği söylenmekte.
Kayısının yapısındaki fosfor ve kalsiyum, kemik ve dişetleri için oldukça önemli.
Kayısının kalbe de iyi geldiği söyleniyor. Kalbin ihtiyacı olan potasyum, kayısıda oldukça yüksek bir oranda mevcut.
İçerdiği vitaminler
A, B1 ve B2, C vitaminleri.
Kayısıdan üretilen ürünler
Taze meyve olarak.
Kayısı kurusu ( hoşaflık, reçellik.)
Kayısı pestili.
Kayısı lokumu. ( Kayısı, fındık, ceviz, üzüm, pekmez.)
Kayısı ezmesi. ( Kayısı, bal, fındık, şeker, ceviz.)
Kayısı kreması. ( Şeker, vanilya, süttozu, kayısı gün kurusu.)
Kayısı aroması.
Kayısı brendy. (Yüzde 45 alkollü)
Kayısı çekirdeğiKayısı çekirdeği değişik şekillerde değerlendirilir. Tatlı çekirdeğin yüzde 25'i badem, yüzde 75'i kabuk; buna karşın acı çekirdeğin yüzde 20'si badem, yüzde 80'i kabuktur. Tatlı çekirdeğin içi çerez olarak, acı çekirdeğin içi ilaç ve kozmetik sanayinde kullanılırken; kayısı çekirdek kabuğu da öğütülerek, geniş metal yüzeylerin boyalarının çıkarılmasında kullanılmaktadır.
